WSTĘP
DO PIELGRZYMEK DO EUROPY
Dwa poniższe woluminy niniejszej serii wydawniczej zawierają przemówienia i dokumenty Jana Pawła II, które odnoszą się do Europy. Bogate jest Magisterium wielkiego Papieża europejskiego na temat naszego Kontynentu. Encykliki, listy apostolskie, postsynodalne adhortacje apostolskie i tak wiele innych deklaracji i przejawów jego myśli świadczą o teologicznym i kulturowym bogactwie jego wizji. Przemówienia, homilie wygłoszone podczas wizyt apostolskich do różnych krajów Kontynentu, i ogólnie nauczanie tego wielkiego Papieża dotyczące umysłowości europejskiej, są również nacechowane i wzbogacone o odniesienia historyczne i społeczne. Jego przesłanie jest skierowane do poszczególnych narodów Kontynentu. Jan Paweł II był Polakiem, Słowianinem i Europejczykiem. Nikt nie może być człowiekiem w sposób ogólny. Człowieczeństwo w całej pełni ukazuje się i objawia w swojej konkretności. W ten sposób również poglądy Jana Pawła II na temat rzeczy szczególnych i lokalnych odzwierciedlają całościową wizję wielkich problemów ludzkości. W swoim przemówieniu wygłoszonym dnia 9 listopada 1982 r. w Santiago de Compostela mówi: „... ja, Jan Paweł II, syn polskiego narodu, który zawsze uważał się za naród europejski ze względu na swe początki, tradycję, kulturę i żywotne więzy, narodu słowiańskiego wśród Latynów i łacińskiego pośród Słowian; ja, Następca Piotra na Stolicy Rzymskiej, stolicy, którą Chrystus zechciał umieścić w Europie i którą kocha za jej trud szerzenia chrześcijaństwa na całym świecie; ja, Biskup Rzymu i Pasterz Kościoła powszechnego, z Santiago kieruję do ciebie, stara Europo, wołanie pełne miłości: Odnajdź siebie samą! Bądź sobą! Odkryj swoje początki. Tchnij życie w swoje korzenie. Tchnij życie w te autentyczne wartości, które sprawiały, że twoje dzieła były pełne chwały, a twoja obecność na innych kontynentach dobroczynna. Odbuduj swoją jedność duchową w klimacie pełnego szacunku dla innych religii i dla prawdziwych swobód”. 1 To wszystko lokuje się w przestrzeni, w której przeplatają się siły historyczne i polityczne. Jan Paweł II był dzieckiem okresu międzywojennego, a stał się dojrzałym mężczyzną podczas II wojny światowej, w jednym z najbardziej udręczonych krajów Kontynentu: w Polsce. Swoją posługę kapłańską i biskupią pełnił w kraju oficjalnie komunistycznym, gdzie ateistyczna dyktatura wojskowa stosowała ucisk wobec wiary i religii. I – z woli Bożej Opatrzności – właśnie podczas jego pontyfikatu upadł system komunistyczny a Kontynent mógł zacząć oddychać swoimi obojga płucami: tak wymownego obrazu używał ten wielki Sługa Boży. Podczas jego pontyfikatu zmieniał się kairos, właśnie w tej Europie, dotychczas tak głęboko podzielonej. Wśród tych przemian historycznych pojawiły się się jednak nowe problemy antropologiczne i kulturowe, coraz wyraźniej i gwałtowniej odczuwane właśnie w Europie. Zastanawiając się nad tymi wyzwaniami duchowymi i materialnymi, Papież otworzył ludzkości oczy na bardzo wiele problemów o charakterze uniwersalnym, wychodząc właśnie od rzeczywistości tej starej i ciągle nowej Europy. W swoim przemówieniu z dn. 5 października 1982 r. na V Sympozjum Rady Konferencji Episkopatów Europy (CCEE), w takich słowach zwraca się do biskupów Kontynentu: „Kościół i Europa to dwie rzeczywistości wewnętrznie powiązane w swoim istnieniu i przeznaczeniu. Razem przeszły przez wieki i pozostają naznaczone tą samą historią. Europa została ochrzczona przez chrześcijaństwo; a narody europejskie w swej różnorodności pozwoliły na wcielenie się chrześcijańskiej egzystencji. W tym spotkaniu ubogaciły się nawzajem wartościami, której nie tylko stały się duszą cywilizacji europejskiej, ale także dziedzictwem całej ludzkości”. 2 Ale głębokie zmiany polityczne umożliwiły religijne i eklezjalne odrodzenie w centralnej i wschodniej części Kontynentu, jak w również we wszystkich krajach byłego imperium sowieckiego. W wielu krajach władze państwowe zlikwidowały zakony religijne, katolickie szkoły i stowarzyszenia. W niemałej ilości krajów Kościół był pozbawiony swobody działania duszpasterskiego. Bardzo utrudnione zostały kontakty Kościoła z kulturą. Wraz z nadejściem ducha swobody należało uporządkować sytuację Kościoła w wielu krajach, odnawiać i rozwijać kontakty z krajami ze wschodniej części Kontynentu. To była wielka droga do przebycia. Milowymi kamieniami były porozumienia zawarte przez Stolicę Apostolską z różnymi krajami, wprowadzenie swobody religijnej, spotkania ze światem polityki, nauki, lecz również z przedstawicielami innych wspólnot religijnych. Jeśli Kościół katolicki mógł i powinien przywrócić wszystkie te kontakty po długim okresie przymusowego milczenia, to symbolem tego wielkiego i wielorakiego spotkania, osobą, w której niemal ucieleśniało się samo odrodzenie, był wielki Papież – ze swoimi licznymi podróżami i spotkaniami, poprzez które otworzył tak liczne kanały umożliwiające dialog. Dekret Christus Dominus Soboru Watykańskiego naszkicował wspaniały obraz rozwoju organizacji Kościoła powszechnego, który ciągle pozostaje rzeczywistością pierwotną i podstawową, ale który odzwierciedla w sobie i powiela się w poszczególnych Kościołach, będących prawdziwymi wspólnotami wiernych, z własnym duchowieństwem, pod przewodnictwem biskupa, jako swego pasterza. Kościół jako lud Boży, kontynuujący dzieło swego Bożego Twórcy, mógł i miał powinność tchnąć ducha młodości również w swoje struktury organizacyjne. Odnowione zaangażowanie laików, organizacje życia duchowego, rozwój życia konsekrowanego, rady duchowne, rosnąca świadomość posługi biskupów, konferencje episkopatów, uniwersalna misja dotycząca również biskupów to wyróżniające się elementy tej wizji. Jeśli ostatni Sobór ekumeniczny pragnął, żeby poszczególne diecezje zajmowały obszar o rozsądnej wielkości, żeby mieć wzgląd na ośrodki życia człowieka, ponieważ misja Kościoła kieruje się właśnie ku dzisiejszemu człowiekowi, wówczas niezbędna była również reforma granic diecezjalnych. Były to przemiany, które rozpoczęły się na Zachodzie, bezpośrednio po Soborze, ze swymi doświadczeniami radosnymi, lecz czasem również niosącymi rozczarowanie, i które mogły dokonać się we wschodniej części Kontynentu dopiero po upadku żelaznej kurtyny. Co więcej, w krajach zachodnich liczne tradycje oraz przywileje czasem hamowały wprowadzenie wielu zmian diecezjalnych, natomiast na wschodzie Europy również i kontakty pomiędzy państwem a Kościołem zostały zreorganizowane w sposób bardziej nowoczesny, który pozwalał na konsekwentne wprowadzenie zasad soborowych. W Europie Środkowo-Wschodniej Jan Paweł II zmodyfikował czy nawet założył więcej niż sto diecezji. 4 Niektóre zmiany mogły wywołać nostalgię, ale nowe struktury duszpasterskie znalazły swe uzasadnienie w życiu. I nikt nie mógł czuć się zaniedbany czy traktowany z niewystarczającą uwagą, a wiadomym było, że Papież wielkie przemiany rozpoczął od własnego kraju. Jan Paweł II nie tylko odnowił struktury Kościoła, ale niósł również zachętę i osobiste wskazówki, by ożywić funkcjonowanie Kościoła. Np. podczas swojej pierwszej wizyty duszpasterskiej na Węgrzech, 20 sierpnia 1991 r. wezwał biskupów tego kraju, aby odbywali synody diecezjalne, żeby odnawiać życie duszpasterskie Kościołów lokalnych. 5 Synody diecezjalne organizowane w Europie po Soborze, nie zawsze w sposób precyzyjny i zorganizowany, w niektórych częściach Kontynentu mogły przynieść nawet pewne „zmęczenie synodalne”. Natomiast w byłych krajach komunistycznych bardzo często stawały się one natomiast bardzo użytecznymi narzędziami, dzięki którym Kościoły lokalne mogły odnaleźć częstotliwość, na jakiej nadaje Kościół powszechny. Mogły przyjąć do wiadomości wnioski Soboru Watykańskiego II, wynikające zeń Magisterium oraz doświadczenia, jakie miały miejsce aż do ostatniego dziesięciolecia XX wieku. Mogły zgłębić a nawet skonkretyzować odnowioną dyscyplinę eklezjalną zawartą w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r. i w Kodeksie Kanonów Kościołów Wschodnich z 1990 r. Miały okazję przyjrzeć się sytuacji w różnych sektorach życia kościelnego, we własnym kraju, w okresie po upadku komunizmu. W ten sposób przydzielane był zadania i konkretne wskazówki dotyczące pracy duszpasterskiej i misyjnej. Działalność misyjna była bowiem również elementem o kluczowym znaczeniu pośród wskazówek kierowanych przez wielkiego Papieża. W starej Europie ta misja jawiła się jako nowa ewangelizacja. Właśnie dlatego wielki Papież, w swoim przemówieniu z 11 lipca 1992 r. do biskupów Szwajcarii, mówi: „Chrześcijaństwo, niosące w sobie podstawowe wartości człowieczeństwa, przyczyniło się do zbudowania Europy... Wkład Kościoła w budowanie Europy będzie trwać nadal, poprzez nową ewangelizację, w którą wszyscy powinni się zaangażować. To apel do wszystkich chrześcijan, aby, otrzymując Ewangelię prawdy, wyzbyli się wszelkiego egoizmu i troski o siebie samych, żeby stać się uczniami zdolnymi porzucić wszystko i podążać za Chrystusem”6 . Jego podróże do Chorwacji, do krajów nadbałtyckich, do Bośni i Hercegowiny, na Ukrainę, do Czech, na Słowację i do Słowenii są pełne symbolicznych świadectw faktu, że Kościół w Europie, podobnie jak tak wiele razy w dziejach, z matczyną miłością spogląda na wszystkie ludy. W rzeczy samej, chrześcijańskie korzenie to wspólne dziedzictwo całej Europy, nie tylko w sposób abstrakcyjny czy uogólniony, ale konkretnie, w kulturze i tożsamości poszczególnych narodów. Niektóre podróże europejskie były szczególnymi znakami oraz instrumentami dialogu Kościoła katolickiego z protestantyzmem, jak na przykład podróż do Skandynawii w 1989 r., albo z Kościołami prawosławnymi, jak podróż do Rumunii, Grecji, Gruzji, Armenii, Bułgarii, ale również i do innych krajów ze znacznym odsetkiem populacji prawosławnej. Wizyta w Turcji w 1979 r. mogła w pełni wyrazić braterstwo z prawosławiem i z wszystkimi chrześcijanami na Wschodzie. Jeśli chodzi o dialog z islamem, Jan Paweł II pragnął również otwarcie rozmawiać z muzułmanami, jak wynika z jego homilii wygłoszonej 29 listopada 1979 r. w kaplicy ambasady Włoch, ale wówczas taka inicjatywa nie spotkała się jeszcze z pozytywnym odzewem. W tamtych dniach na pierwszej stronie jednej z gazet pojawił się list Alego Agcy, w którym autor obiecywał publicznie zamordować Papieża. Był to ten sam Ali Agca, który dwa lata później, 13 maja 1981 r., dokonał zamachu na głowę Kościoła katolickiego. Jednakże myśl o dialogu z islamem nie gaśnie, ale, co więcej, wzmacnia się wraz z upływem lat a nawet spotyka się z pozytywnym odzewem u kresu tego wielkiego pontyfikatu.

Również ten zamach staje się symbolem wielkiej duchowej historii, przeżytej w pierwszej osobie przez Sługę Bożego Jana Pawła II. Turcja, Plac św. Piotra i Sanktuarium w Fatimie są ogniwami w łańcuchu spinającym tę niezwykle tajemniczą historię. Przestrzeń europejska jawi się jako scena, na której, w perspektywie czasu, objawia się głębia historii ludzkiej, która, pomimo wszystkich nieszczęść, jest historią zbawienia. Ojciec Święty, zaledwie w rok po zamachu, udaje się do Fatimy, żeby podziękować Matce Boskiej za ocalenie od śmierci. I właśnie 13 maja w imieniu całej ludzkości prosi Matkę Boską Fatimską o wstawiennictwo, poświęcając świat Niepokalanemu Sercu Maryi. Taki akt konsekracji zachęcił później biskupów Europy, żeby powierzyć również ten Kontynent Sercu Maryi Dziewicy, w formie uroczystej modlitwy, wygłoszonej przed sanktuarium w Fatimie, dnia 6 października 2007 r., przez przewodniczących Konferencji Episkopatów Europy. A 13 maja 1991 r. świat znów widzi charyzmatycznego Ojca Świętego w Fatimie. Tym razem podziękowanie, w dziesiątą rocznicę zamachu, łączy się z wyrazem wdzięczności za upadek Muru Berlińskiego i państwowego ateizmu w Europie. Historyczne okoliczności otwierają również drogę do odrodzenia chrześcijańskiej Rosji, czy też – jak w wyrażeniu powiązanym z duchową historią Fatimy – do „nawrócenia Rosji”. Wydawało się, że dokładnie spełniły się obietnice Najświętszej Panny skierowane do siostry Łucji. Dnia 13 maja 2000 r. Ojciec Święty, w podeszłym już wieku, znów udaje się do Fatimy, żeby podziękować za całą opiekę, jaką otrzymał podczas swojego pontyfikatu. Dokonuje publicznej beatyfikacji dwójki pastuszków, którzy doznali wizji: Franceska i Giacinty Marto. Na zakończenie tej ceremonii kardynał Angelo Sodano ogłasza, że trzecia część „tajemnicy fatimskiej”, która mówi o biskupie odzianym w biel, który modli się za wszystkich, ale pada na ziemię rażony kulami, odnosi się do Jana Pawła II. Szczególny rozdział wśród jego podróży papieskich stanowią wizyty apostolskie w samej Italii, wizyty również bardzo liczne, ale zwykle nie ujmowane w wykazie duszpasterskich podróży tego papieża-wędrowcy. A przecież Italia i Wieczne Miasto to miejsca o niezwykle europejskim charakterze, bez których Europa nie mogłaby być sobą. To właśnie w Rzymie miała miejsce krótka wizyta Ojca Świętego w synagodze, która stanowiła historyczny krok w kontaktach pomiędzy Kościołem w wspólnotą żydowską, określaną przez Jana Pawła II terminem „starsi bracia”. Ale również i bez tych podróży włoskich, podróże apostolskie Jana Pawła II w absolutnej większości miały za cel kraje europejskie. Również celem jego ostatniej pielgrzymki było sanktuarium europejskie, Lourdes, gdzie modlił się, chory wśród chorych, i gdzie ogłosił, w 150. rocznicę promulgacji dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, Dobrą Nowinę Kościoła, który z radością przyjmuje misję, żeby wniknąć w naszą epokę, z mądrością i z nadzieją, jakie płyną z Ewangelii, i żeby budować pokój.

Spuścizna Jana Pawła II pozostaje źródłem duchowej siły i światła dla nowej ewangelizacji Europy i świata.
kard. Péter Erdö
(tłum. Jacek Partyka)
kard. Péter Erdö, prymas Węgier, arcybiskup Esztergom (Ostrzyhomia–Budapesztu), przewodniczący Rady Konferencji Episkopatów Europy

WSTĘP
DO PIELGRZYMEK DO FRANCJI
Wielu z nas, mieszkańców Paryża, pamięta dzień 30 maja 1980 roku. Późnym popołudniem promienie słońca pozłacały fasadę katedry Notre-Dame, gdy papież Jan Paweł II z naciskiem stawiał nam „pytanie, które stanowi o właściwym wymiarze człowieka”: „Czy miłujesz?”.

Ten dzień rozpoczął pierwszą wizytę duszpasterską „Piotra naszych czasów” we Francji, a stało się to „wobec Matki Boga”. To Jej Papież powierzył posługiwanie, jakie pełnił wśród nas, aby „było pożyteczne i owocne dla Kościoła i dla Francji, dla człowieka i dla współczesnego świata”. To był początek wszystkich pielgrzymek Jana Pawła II do Francji. Powtórna lektura jego przesłania, z którego tak wiele zaczerpnęliśmy, sprawia, że jesteśmy dziś pełni wdzięczności i nadziei.

30 MAJA – 2 CZERWCA 1980
Podczas pierwszej podróży do Francji, w ciągu czterech niewiarygodnie wypełnionych dni, Ojciec Święty spotykał się tu z ludem Bożym. Nieustannie zachęcał nas do kontaktów ekumenicznych; wyrażał szacunek dla życia zakonnego; nie zapomniał też o swoich rodakach, którzy licznie zgromadzili się wokół niego na Polach Marsowych; w Saint-Denis rozmyślał nad sensem pracy i jej związkiem z życiem rodzinnym; prowadził dialog z ruchami apostolatu świeckich.

Pamiętamy ten wielki dzień, niedzielę 1 czerwca, kiedy Papież – na lotnisku Le Bourget – przemówił do zgromadzenia reprezentującego cały kraj. Byliśmy wówczas niezwykle poruszeni jego szacunkiem dla nas i apelem skierowanym do nas, Francuzów, abyśmy nie zapominali, że idee „wolności, równości i braterstwa”, które zajmują tak ważne miejsce w naszej historii, „to [są] w gruncie rzeczy idee chrześcijańskie”, mimo że ci, którzy je głosili, „nie mieli na myśli przymierza człowieka z Odwieczną Mądrością”. Wtedy też Jan Paweł II pytał: „Francjo, najstarsza córo Kościoła, czy jesteś wierna obietnicom twego chrztu? (...) Czy jesteś wierna (...) przymierzu z Odwieczną Mądrością?”.

Tego samego dnia, podczas spotkania z biskupami, Ojciec Święty mówił o pracy prezbiterów w świetle nauczania II Soboru Watykańskiego. Wieczór na stadionie Parc-des-Princes był – być może – pierwszym z owych pamiętnych spotkań z młodzieżą, kiedy Jan Paweł wzbudzał entuzjazm, który naznaczył całe pokolenie. W nocy Biskup Rzymu odwiedził jeszcze bazylikę Sacré-Cour na Montmartrze, by tam w ciszy adorować Najświętszy Sakrament.

Przed pielgrzymką do Lisieux, do grobu św. Teresy od Dzieciątka Jezus, Ojciec Święty złożył historyczną wizytę w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO). Wygłosił tam pamiętne przemówienie, żarliwą mowę, zawierającą apel, abyśmy prawidłowo rozumieli kulturę, której „jedynym właściwym przedmiotem i celem” jest człowiek. Z tej pierwszej, tak bogatej wizyty duszpasterskiej dobrze pamiętamy, że Papież zachęcał Kościół we Francji, aby ten odnawiał swoje świadectwo składane Ewangelii. Począwszy od 1980 roku, odnajdujemy w sobie więcej sił, odczuwamy żywsze pragnienie, żeby utwierdzać nasze miejsce w społeczeństwie i żeby prowadzić aktywny dialog z różnymi tradycjami duchowymi i kulturowymi, jakie są obecne w naszym kraju.

14–15 SIERPNIA 1983
W 1981 roku w Lourdes odbywał się Międzynarodowy Kongres Eucharystyczny, któremu miał przewodniczyć Papież. Jednak jego przyjazd uniemożliwił zamach z 13 maja 1981 roku. Jan Paweł II przybył tu zatem – jako pielgrzym – dwa lata później. Ojciec Święty podkreślał w Lourdes orędzie pokuty i nawrócenia, jakie w tym miejscu przekazała światu Niepokalanie Poczęta, i modlił się za tych, którzy gdziekolwiek i w jakikolwiek sposób są prześladowani z powodu swej wiary. Głęboko przeniknęły nas jego słowa, kiedy mówił o męczennikach naszych czasów. I kiedy wzywał nas, byśmy nie zapominali o rzeszach chrześcijan (na wschodzie Europy i w innych częściach świata), którzy są ofiarami dyskryminacji, przemocy fizycznej, a także „klimatu materializmu czy obojętności religijnej, który dławi dążenia duchowe”. Pamiętamy również, że Papież już wtedy otworzył przed nami perspektywę „wielkiego jubileuszu drugiego tysiąclecia”.

4–7 PAŹDZIERNIKA 1986
W czasie następnej pielgrzymki Jan Paweł II odwiedził najważniejsze miejsca święte we Francji. W Lyonie oddał cześć pierwszym męczennikom Galii i dokonał pierwszej na naszej ziemi beatyfikacji (o. Antoine’a Chevriera, założyciela Stowarzyszenia Księży z Prado). Po odwiedzinach Wspólnoty z Taizé, Papież zgromadził rodziny wokół przesłania miłości Chrystusa, które zostało powierzone św. Małgorzacie Marii Alacoque (w Paray-le-Monial). Ważnym momentem była wizyta w Ars: wraz ze wszystkimi francuskimi seminarzystami Biskup Rzymu medytował tam nad wzorem świętego kapłana Jana Marii Vianney’a. Zaś nad brzegiem jeziora w Annecy, przy grobach św. Franciszka Salezego i św. Joanny de Chantal, Papież skierował naszą uwagę na przesłanie tych dwojga mistrzów duchowych.

8–11 PAŹDZIERNIKA 1988
Przyjmując zaproszenie instytucji europejskich, Jan Paweł II postanowił przy tej okazji odwiedzić diecezje wschodniej Francji: Strasburg, Metz i Nancy.

Krótko przed wydarzeniami, które zmieniły sytuację polityczną na naszym kontynencie, Papież przedstawił swoje refleksje na temat Europy. Jego trzy wystąpienia: w Radzie Europy, w Europejskiej Komisji i Europejskim Trybunale Praw Człowieka oraz w Parlamencie Europejskim, uzupełniały się wzajemnie. Jan Paweł II wzywał nas, byśmy „ponownie uświadomili sobie, co tworzy [naszą] wspólną tożsamość”, oraz mówił o człowieku i jego godności, ochronie najsłabszych, rodzinie i poszanowaniu życia. W Parlamencie Europejskim Papież dał wyraz swojej nadziei, że zobaczy ludy słowiańskie w strukturach zjednoczonej Europy – że Europa „rozszerzy się kiedyś aż do granic, jakie wyznacza jej geografia, a bardziej jeszcze historia”.

19–22 WRZEŚNIA 1996
Piętnaście wieków po chrzcie króla Chlodwiga Jan Paweł II sięgnął razem z nami do źródeł naszej historii. Nie można tu zapomnieć o klimacie antyklerykalnej polemiki, jaka wówczas toczyła się we Francji, a którą Ojciec Święty szybko rozproszył tym, co i jak mówił.

Swoje przesłanie Papież rozwijał w czterech ważnych miejscach. W Saint-Laurent-surSevre, przy grobie niezwykle mu drogiego św. Ludwika Marii Grignion de Montforta, zwrócił się przede wszystkim do osób konsekrowanych, zachęcając je do prawdziwego oddania się Chrystusowi za pośrednictwem Matki Bożej. W Sainte-Anne d’Auray, wraz z całą wierzącą Bretanią, mówił o rodzinie. W Tours, z okazji 1600-lecia śmierci św. Marcina, który nawracał na chrześcijaństwo mieszkańców wsi i zachęcał do życia monastycznego, Biskup Rzymu poświęcił swoje wystąpienie ludziom „poranionym przez życie” i prosił nas, abyśmy im służyli. Z kolei w Reims, w 1500. rocznicę chrztu Chlodwiga, Ojciec Święty dokonał bilansu dziejów „francuskiego ducha” i wezwał nas, żebyśmy z nowym dynamizmem rozwijali życie Kościoła we Francji, żebyśmy okazali się wierni sakramentowi chrztu, naszemu dziedzictwu wiary.

21–24 SIERPNIA 1997
Jan Paweł II przybył do Paryża na Światowe Dni Młodzieży. Któż z nas nie pamięta tych entuzjastycznych zgromadzeń?! Już na spotkanie na Polach Marsowych przyszło więcej młodzieży, niż się spodziewano. Obecni tam młodzi ludzie pochodzili z prawie stu krajów, a Papież wszystkich serdecznie pozdrawiał.

Spośród wielu etapów tej pielgrzymki, arcybiskup Paryża nie może zapomnieć o beatyfikacji wybitnego intelektualisty Frédérica Ozanama, założyciela Konferencji św. Wincentego a Paulo. Papież, jako wierny przyjaciel, udał się również do diecezji Évry, żeby tam pomodlić się przy grobie profesora Jérôme’a Lejeune’a, a następnie dodać odwagi tej młodej diecezji w dopiero co poświęconej katedrze.

Wraz z ogromnym tłumem młodzieży zgromadzonej na hipodromie w Longchamp Ojciec Święty uczestniczył w czuwaniu, podczas którego udzielił sakramentu chrztu i bierzmowania kilkunastu młodym ludziom z różnych kontynentów. Następnego dnia przyszło jeszcze więcej ludzi – we Mszy świętej wzięło udział ponad milion osób. Papież jeszcze raz wrócił do motta tamtych Światowych Dni Młodzieży: „Nauczycielu, gdzie mieszkasz? Chodźcie, a zobaczycie”, i zachęcał młodych ludzi, by teraz oni zaczęli szukać Niewidzialnego w tym widzialnym świecie, by usłyszeli odpowiedź Jezusa i za Nim poszli; by rozpoznali Go na Krzyżu – „jasnym znaku odkupienia” oraz w tworzącej Kościół Eucharystii, „mieszkaniu Boga żywego”. Podczas modlitwy ,,Anioł Pański” Papież zapowiedział, że św. Teresa od Dzieciątka Jezus i Najświętszego Oblicza zostanie ogłoszona Doktorem Kościoła, na co młodzież odpowiedziała długą i gorącą owacją, pokazując w ten sposób, iż Jan Paweł II całkowicie podbił ich serca.

14–15 SIERPNIA 2004
Jan Paweł II, choć bardzo już osłabiony, pragnął raz jeszcze – tym razem jako człowiek chory – udać się z pielgrzymką do Lourdes. Okazją do złożenia tej wizyty była 150. rocznica ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny. Biskup Tarbes i Lourdes Jacques Perrier doskonale wyraził ducha przenikającego tę pielgrzymkę: „Wasza Świątobliwość pragnie cały oddać się Maryi, Totus Tuus, aby jeszcze lepiej, całkowicie oddać się Chrystusowi”. Świadectwo Papieża pielgrzyma było niezwykle poruszające. Jan Paweł medytował nad różańcowymi tajemnicami światła; pił wodę ze źródła w Lourdes, „symbolu nowego życia, które Chrystus daje tym, którzy zwracają się ku Niemu”. I mówił: „Chrześcijaństwo jest źródłem życia, a Maryja jest jego pierwszą strażniczką”.

* * *
Kiedy ponownie podążymy śladami wizyt Jana Pawła II we Francji, to dzięki słowom, jakie do nas kierował, rozpoznamy w nich duchową drogę, prawdziwą katechezę chrzcielną. Składając hołd dziedzictwu Kościoła, Papież – jak mówił w Reims – dał nam bowiem „silną inspirację, by iść do przodu w pielgrzymce wiary po ciągle nowych drogach”.

Jan Paweł II zbliżył się do wiernych we Francji – był świadom naszych trudności i dodawał nam odwagi. On nadał posłudze Piotrowej nowy, bardziej ewangeliczny charakter. Rozpoznaliśmy w nim sługę Bożego – jego obecność wśród nas pozostaje wciąż żywa.

Teraz, kiedy dobiega końca wizyta Benedykta XVI we Francji (12–15 września 2008), zrozumieliśmy również, jak bardzo podróże Jana Pawła II do naszego kraju otwarły drogę, którą bawarski papież potrafił na swój sposób podążyć, aby też do nas dotrzeć i wzmocnić wiarę swych braci oraz podzielić się z nimi radością dzieci Bożych.

kard. André Armand Vingt-Trois
(tłum. Anna Łatka)
kard. André Armand Vingt-Trois, arcybiskup Paryża, przewodniczący Konferencji Episkopatu Francji